Alexandre Yersin, nhưng việc gì đến Patrick Deville?
“Tôi viết về một cuộc đời nhiều đóng góp nhưng bị lãng quên” – Patrick Deville, nhà văn Pháp 56 tuổi nói với người đọc tại Việt Nam về cuốn tiểu thuyết có nhan đề Peste et choléra (tạm dịch: Dịch hạch và dịch tả) viết về Alexandre Yersin, một cuộc đời không thể bị lãng quên. Cuốn tiểu thuyết gây tiếng vang và mang lại cho ông giải Fémina 2012.
“Yersin, thực ra, là một nhân vật đã xuất hiện ở phần cuối trong tiểu thuyết trước đó của tôi, cuốn Kampuchéa (2011) với bối cảnh là thành phố Hải Phòng. Yersin trong tư cách một nhà khoa học, nhà thám hiểm đứng trước những nhiệm vụ, dự định ở xứ Đông Dương; sẽ rời Hải Phòng để đến Sài Gòn, Nha Trang và sang Phnom Penh...”
“Nhưng việc gì đến ông?” – một người dùng lại câu hỏi mà chính Patrick Deville tự vấn nhiều lần trong cuốn tiểu thuyết để hỏi lý do ông quan tâm đến Yersin. “Phải, việc gì đến tôi? Tại sao tôi lại phải viết về con người này? – Đó là những câu hỏi mà tôi luôn tự đặt ra trong quá trình viết cuốn sách. Sau khi viết xong cuốn Kampuchéa, thì tôi thường xuyên liên lạc với viện Pasteur Paris, tại đó, tôi tìm được những lá thư mà Yersin gửi cho chị và mẹ kể về hành trình, những gì xảy ra với ông trong những tháng ngày ở Đông Dương... Tôi được tiếp cận với những lá thư bản gốc đầy cảm xúc mà chính mẹ, chị ông từng cầm trên tay. Ban đầu, tôi còn có cảm giác đó là một việc làm gần như xâm phạm đời tư kẻ khác. Nhưng tư cách của một người làm nghiên cứu giúp tôi vượt qua cảm xúc đó để đọc chúng và khai thác cho cuốn sách. Hẳn, Yersin sẽ không thích một ngày nào đó, có ai đó đọc và viết lại những hồi ký này, vì trên thực tế, ông kín tiếng, sống tĩnh lặng và đơn độc, rời xa mọi đám đông” – nhà văn nói.
Cùng với bốn tiểu thuyết khác: Pura vida: vie et mort de William Walker (2004), La tentation des armes à feu (2006), puis Equatoria (2009), et Kampuchéa (2011) (đều do nhà xuất bản Seuil ấn hành), Peste et choléra có thể xem là cuốn thứ năm trong dự án tiểu thuyết tư liệu – tiểu sử của Patrick Deville. Đó là bộ sách có chung một điểm xuất phát, năm 1860 và kéo dài đến một thế kỷ rưỡi về sau.
Nhưng tại sao lại là 1860?
1860 là một dấu mốc đặc biệt: năm Henri Mouhot phát hiện ra Angkor Wat; năm Louis Pasteur báo cáo thành công về phương pháp khử trùng pasteurization và sau đó cùng các môn đồ bắt đầu lên núi tìm thuốc cho bệnh dịch hạch; năm bắt đầu khai thông Địa Trung Hải với Biển Đỏ bằng việc xây dựng kênh đào Suez và cũng chính là năm Anh – Pháp chiến thắng Trung Hoa trong cuộc chiến tranh nha phiến. Và sau đó, thế giới bắt đầu bước vào một cuộc vần xoay lớn về cục diện địa chính trị, kinh tế, văn hoá và khoa học: cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai (từ 1871 – 1914) với sự phát triển của ngành công nghiệp nhiên liệu, thông tin, kỹ thuật, cải tiến trong phương tiện di chuyển... đã thúc đẩy những trào lưu chinh phục, thám hiểm những miền đất xa lạ, và trên cả, là những cuộc kiếm tìm thuộc địa của các cường quốc trên thế giới.
Gần với quan điểm của Milan Kundera trong tập tiểu luận Le Rideau (Bức màn), Patrick Deville cho rằng, tiểu thuyết là một “thể loại khác”, có tính “tự trị”, phức hợp, cho phép ông dung nạp vào đó tất cả, từ tiểu sử, lịch sử, phóng sự, trao đổi, khảo cứu đến du ký phiêu lưu... nhưng trên tất cả, nó không phải là từng thứ riêng lẻ, xoá nhoà mọi giới hạn quy phạm kỹ thuật. Nó là tiểu thuyết. Ông cũng thừa nhận rằng, trong tiểu thuyết của ông, hàm lượng hư cấu rất hạn chế, để nhường cho tính phục hiện đời sống trên nền tảng sống động của tư liệu. Và nói cho cùng, theo Patrick Deville, chỉ có một từ để chỉ chính xác nhất về thể loại văn học của ông, đó chính là: Cuộc Sống (chữ “Cuộc Sống” phải được viết hoa).
Đi lại hàng chục lần giữa Pháp và Việt Nam trong bốn năm để thực hiện cuốn Peste et choléra, Patrick Deville đã tạo nên một “Alexandre Yersin theo cách của tôi” đặt trong một bối cảnh, mà như tựa sách, là một thành ngữ để chỉ sự chọn lựa, chọn lựa giữa đời sống độc lập cá nhân và đám đông, chọn lựa trong hành xử chính trị, chọn lựa giữa tính trung dung hay không khoan nhượng trong khoa học giữa một bối cảnh những năm 1870, địa chính trị không chỉ thể hiện trong sự xung đột giữa các quyền lực quốc gia, xã hội mà len lỏi vào cả trong y học, phát minh.
Sau cuốn sách này, Patrick Deville dự định viết một tiểu luận về Louis Pasteur và sau đó, như một nhà văn, sử gia, du hành gia không biên giới, ông sẽ tiếp tục đến Mexico để thực địa, nghiên cứu cho một “Cuộc Sống” mới.
Câu chuyện về Yersin của Patrick Deville với tựa tiếng Việt là Dịch hạch và dịch tả đang nằm ở dạng bản thảo dịch trên bàn biên tập của NXB Trẻ. Sách dự kiến ra mắt người đọc Việt Nam vào giữa năm 2013, đúng vào thời điểm kỷ niệm 120 năm Yersin phát hiện thành phố Đà Lạt.
Bài và ảnh: Nguyễn Vĩnh Nguyên
- 10e Anniversairre Librairie françaises de Hanoi
- Une bibliothèque de livres électroniques sur l'Oncle Hô à Hô Chi Minh-Ville
- L’Université d’été des étudiants francophones débute le 15 juillet
- Campus de Hanoi, au service de la communauté universitaire francophone
- La ministre chargée de la Francophonie sera au Vietnam
- Les étudiants étrangers au «Têt au Vietnam»
- La première fête du Génie du Foyer bientôt à Hanoi
- Le marché «à la française» de Hanoi